9 Ocak 2017 Sayı 116
Ahmet Refik; 12. Asırda İstanbul'da Gümrük ve Ticaret -IV-

 

Ahmed Refik

İstanbul, Fi evasıtı n 1106, Dârülfünûn Edebiyat Fakültesi Mecmuası

Bu metin  Dr. Bünyamin Demir tarafından günümüz Türkçesine uyarlanmıştır.

 

Gümrüklerde tacirlere musallat olan, yalnız gümrük memurları değildi. “Levendat taifesi”  de tacirler için büyük bir felaketti. Bunlar ekseriya, arzularına mümaşat[1] etmeyen İngiliz tacirlerini döverler, arzularını zorla istihsale muvaffak olurlardı. Gümrük eminleri bu gibi yolsuz muameleleri daima divana haber verirler, mütecasirlerini[2] cezalandırmaya çalışırlardı. 1109 da İngiliz tacirlerine karşı böyle bir muamele yapıldı, İstanbul Kaymakamıyla Kaptan Paşaya atideki hüküm yazıldı:

“İstanbul  kaymakamına ve kaptan paşa ya hüküm ki

İftihar ümera-i’l-İzam el-İseviye İngiltere kralı 3. Wiliam hatmet-i avakibe bi’l-Hayr  ve’l-Reşad Devleti Aliyemin kadimu’l-Eyyamdan beri hulus[3] ve sadakat üzere dostu olup memalik-i mahrusemde olan tüccar ve adamlarının himaye ve sıyanetleri lazım ve zimmet cihanbaniden olup ber vecihle rencide olunmak icap etmez iken Galatada İngiltereliden bazı bazirganları levendat taifesi rencide eylediklerinden maada zabıtlarına hilaf-ı emna ile iki nefer hizmetkarların ahitnamei hümayunuma muhalif darb-ı şedid ile darp olundukları mesmu’-ı hümayunum olmakla bu fesadı edenler eşedd-i ukubata müstehak olmuştur. Kral müşarün ileyhin kadimden Bab-ı Saadetimize olan sadakat-ı ihlasına binaen tüccar ve adamların hilafı ahidname-i hümayun rencide olunduğuna kat’an rıza-i hümayunum olmakla imdi siz ki vezir-i müşarun ileyhimasız emr-i şerifim vardığı gibi bu hususta kema yenbaği takyit ve ihtimam ve bunda esbak levendatdan bu fesadı edenler her kimler ise bieyyi hal ahz ve saire muceb-i ibret için haklarından gelip ve bundan sonra dahi İngiltere bazirganları ve taalükatı her vecihle himayet ve sıyanet olunup fi ba’da hilaf-ı şer-i şerif ve muğayir ahidname-i hümayun nüfus ve eğraz ve emvallerine bir ferd taruz eylememek üzere muhkem tenbih ve tekid eyleyesiz. Şöyle ki ba’de tenbih mütenebbih olmayıp taife-i merkume bir defa dahi şikayet eylemek ihtimali olur ise mütenebbih mütezecciz olmayanların haklarından gelinmek için isim ve resimleriyle der  devletmedarıma arz ve ilam eylemeniz üzere yazılmıştır. fi evail b 1109”

 



[1] Birlikte hoş geçinmek

[2] Küstah, cüret gösteren kimse

[3] Samimiyet