27 Şubat 2018 Sayı 117 Sayı 117
Seydişehrî; Hukuk-i Düveli Umumiye Aleyhindeki İtirâzatın Tedkîki -II-

 

 

Not; Bu metin Mahmud Es'ad Seydişehrî'nin  Hukuk-i Düvel - MEDHAL (Devletler Hukukuna Giriş) adlı eserinin Birinci Mebhasıdır. Ahmet Kırtekin tarafından transkript edilmiştir. 

Hukuk-i Düvel MEDHAL

Dersaadet Matbaa-i Osmaniye 1324-1326

 

27. Birinci itiraz: devletlerin hukuk ve vezaif mütekabilesini idare edecek bir kanun-u düveli, yazılmış bir düstur-u umumî yoktur; binaenaleyh hukuk-u düvel dahi mevcut değildir.

Cevap: Bu itiraz hukuk ile kanun-u mektubî tefrik etmemekten neşet ediyor. Kanun kelimesinin manai adidesi vardır. Eğer bir hükümet-i aleyh tarafından tasdik edilmiş bir suret-i muharrere manasına hamlediliyorsa böyle bir kanun-u devletin mevcut olmadığı derkardır. Lakin bu manaca kanun, hukuk demek olmayıp belki hukukun tercümesidir. Kanun hakkı ihdas etmez, belki izhar eyler. Bir suret-i muharrerei resmiyeye ihtiyaç hissettiren şey evvelce hukukun mevcut olmasıdır.

Bilcümle akvamda hukuk-u medeniye veya cezaiye, hukuk-u hususiye veya umumiye evvelen teamül tarikiyle başlar. Bilcümle kanunun mebdeinde bir düstur, resmen tasdik edilmiş bir suret-i muharrere mevcut değildir. Bununla beraber kavanin ve kavaid vardır. Ahlak ve adattan bir takım kavaid-i mevzua tevlit etmiştir. Teamül Roma hukuk-u hususiyesinin en meşmer menabıından olduğu gibi Fransa, İngiltere, Almanya hukukunun dahi menabıındandır. Şeriat-ı islamiyede dahi örf ve adetin çok ehemmiyeti vardır. Hala bunun nice memleketlerin kavanin-i mevzuası kısmen hukuk-u teamüliye kabilindendir. İmdi beyneddüvel kavanin-i muharrere ve mustekanın fekdanı adat ve muahedattan mütevellit hukuk-u düvel-i umumiyenin adem-i vücudunu istilzam etmek belki işbu hukukun tayin ve teyidinde noksan bulunmasını icap eder.