9 Ocak 2017 Sayı 116
Toktamış ATEŞ’ten; Demokrasi

 

Modern dönemin siyasi tartışmalarında merkezî bir yer işgal eden, bunun yanısıra tartışmaların da ekonomik, siyasal ve sosyal omurgasını teşkil eden bir konu demokrasi. Tarifinden tarihine kadar birçok söze ve konuya malzeme olmuş iktidar ve muhalefet ilişkilerinde köşe kapmaca için büyük bir sığınak olmuştur.

Acizane olarak bu tartışmalara en geniş perspektiften bakabilmek için Türkçe telif bir eser olan Toktamış ATEŞ’in bu kitabını mütalaa etmek bilgi ve kültür dağarcığımızın bu mevzu hakkında daha da genişleyeceği kanaatindeyim.

Müellif, bu eseri doçentlik tezi olarak Muammer Aksoy hocanın başkanlığında olduğu Şerif MARDİN, Bülent DAVER, Mümtaz SOYSAL ve Esat ÇAM’dan oluşan sağlam ve alanlarında nam yapmış bir jüriye 1974 yılında sunmuş o günden bugüne tam 38 yıl geçmiş ancak eser hala kalitesini ve güncelliğini korumakta. Çünkü eser geniş bir yelpazede ele alınmış ve bu geniş yelpaze arasından kendi tarifini vermiş olsa da bu tarif sönük kalmış. Eserin ilk baskısı 1976 yılında yapıldı bende ki baskısı beşinci baskı ve 1994 yılında Ümit Yayıncılıktan çıkmış.

Esere girişte müellif Victor Hugo’nun ölümsüz eserlerinden olan Doksan Üç Devrimi adlı kitabının 241. Sayfasında yazarın üçüncü bir şahıs olan kendi ağzından çıkan ya da edebî dilde ilâhî bakış açısıyla yazmış olduğu bir paragrafı bizimle paylaşır. “ …. İhtilallerin üstünde gerçek ve adalet; fırtınaların üzerindeki yıldızlı gökler gibi sürüp gider.” Son cümlesiyle aslında bütün siyaset teorilerini ve retoriklerini bir cümleyle amaç değil araç olduğunu ortaya koyar.

Kitap üç bölümden müteşekkildir. Önsözüyle kitabı anlattıktan sonra bölümlere girmeden “Demokrasi” kavramının kısa bir açıklamasını ortaya koyar. Bunu yaparken sosyal ilişkilerden yararlanarak siyasi ilişkilerin biçimine değinir. H. Mayo’dan C.Schmitt’e, T. Persons’dan Aristoteles’e uzana bir tarifler okyanusuna götürür bizi. Max Weber’in modern devlet tariflerine kadar ineriz.

Ardından birinci bölüm ve “Tarihçe”yle başlar demokrasinin öyküsü “Yunan siyasal düşüncesinin biçimlenmesi”, “Liberal Demokrasi” ve “Sosyalizm, Sosyal Demokrasinin Oluşumu”na değinir ve 4. Kısım olarakta İslamiyet ve Demokrasi meselesini teğet geçer. Birinci bölümün ikinci kısmı olan “Liberal Demokrasinin Biçimlenme Sürecini üç darbd[1]a ele alır. Birinci darbıFeodal toplumdan, Kapitalist Topluma Geçerken” siyasal kurumlara ve düşünceye değinir. İkinci darbda “Faydacılık ve Liberalizm”e, üçüncü darbda ise “Burjuva Devrimleri”nin getirdiklerine değinir.

Birinci bölümün ikinci kısmı ise “Sosyalizm ve Sosyal Demokrasinin Oluşumu” kısmında ise yine 3 darb halinde ele alır. Genel Görüşler, K. Marx ve Yeni bir Demokrasi Yorumu, Sosyalizmin bir Başka Yorumu Sosyal Demokrasi halinde üç darbdır bu kısımda. Dördüncü kısımİslamiyet ve Demokrasi” kısmında ise 5 sayfalık bir yer ayırmış ve bilgisinin yetersizliğii öne sürerek bu konyu çok kısa ama önemli sorularla geçmiştir.[2]    

Kitabın ikinci bölümünde ise “Batı Demokrasisinin İlkeleri” zikredilmektedir. Bu bölüm 6 kısımdan müteşekkildir. Her kısımda iki ya da üç darb olmak üzere toplam 13 darbdan oluşmaktadır. Kısımlar sırasıyla; Genel Görüşler, Özgürlük Sorunu, Ulusal İrade Kavramı, Çoğunluk Kavramı ve Azınlık Hakları, Batı Demokrasisinin Uygulama İlkeleri ve Ekonomik Sorun şeklinde ele alınmıştır.

Üçüncü bölüm ise “Demokrasinin Geleceği”nden bahsedip iki kısımdır. Birincisi “Azgelişmiş Ülkeler”, ikinci kısım ise “Gelişmiş Ülkeler ve Demokrasinin Geleceği”dir.

Bu yazımızda kitabı genel bir çerçeve ve içerdiği konularla tanıttık. Bu bölümlerin geniş bir şekilde tahlilini de bir diğer yazımızda ele alacağız yaratanın izni ve keremiyle . . .



[1] Darb; ksımın da bir altı olarak zikredilen Arap Dili’nde daha çok kullanılan bir terim kitabın bölümlerini incelerken en alt kısma darb demeyi uygun bulduk.

[2] ATEŞ Toktamış, Demokrasi sf: 107 - 112