9 Ocak 2017 Sayı 116
İlm-i Servet: Makine Bahsine Dair - I - Münif Paşa

 

Makine Bahsine Dairdir

 

            Bu makamda makineden murad insanların ya da hayvanların idare ettiği su ve buhar ve elektrik vasıtası ile tahrik olunan aletlerdir. Sanayiin terakkisine lazım olan esbâbdan biride bu makinelerdir. Fî zamanına gördüğümüz şeylerin ucuz ve kayıtlı ve gayet muntazam olması başlıca makine isti’mâli sayesindedir. Makine olmamış olsaydı bir kutu kibritin on paraya verilmesi kabil olmaz idi. Makineler hem mamulâtın çok ve ucuz olmasına ve hem de intizam üzere çıkmasına sebeb olur. Bundan başka bazen insanların diğer suretle yapamayacağı şeyleri yapar, demiryolunda ki makine ki ne işbu makine olmasa doksan, yüz arabanın o kadar sürat ve kuvvetle tahrik(?) edilmesi başka suretle kabil olmaz.

            Makine isti’malininfevaidmuhsenatı ve terakkiyat sanayice olan hüsn-i te’sîratıta’dâd ve ihsâdan hariçtir, bazı müellifler mekineninfevaid ve itiraf ile beraber taksîm-i servette mudirratı teslim olunur, fakat tarik-i medeniyette bu kadar nihayetsiz faidesine mukabil taksimi servetçe görülen cüz’i mızirratına bakılamaz. Bâ husus makine isti’mâlininmen’i mukabil değildir. Eğer “bir dereceye kadar tahdîd edilsin” denilecek olsa bu tahdid dahi müşkildir çünkü kullanılan âlâtın hangi cesamette makine olmadığı ve hangi cesamette makine olacağı tahdîd etmek mümkün olmaz. Bir memlekette bir makine ve âlâtihdâsettikte hükümet onu men’ etmiş olsa bile bundan bir faidehasıl olmaz. Yalnız onun menfaatinden ahaliyi mahrum etmiş olur. Çünkü o makineyi icad eden kimse başka bir memlekete gider orada icrâ eder ve meydana getirdiği mahsulü evvelki memlekete getirip satar, ve ucuz alacakları malı pahalıya almış olurlar. Meta’ını oraya götürmez ise evvel halde diğer memleket ahalisi ondan istifade edkendileri mahrum olur, makinenin gittiği memleket ahalisi ğaniyy olup onlar fakir kalırlar. Birisi refah ve saadetle memnun diğeri zillet ve sefaletle mahzun olur. İşte işte taksimi servetçe cüz’î bir muzırratı ihtiyar etmek için bu kadar zarar görülür.

            Bazıları dahî şu vecihle itiraz ederler ki eğer makineler serbest bırakılır ise bir dereceye varacak ki insanlara hiç iş kalmayacaktır. Bu itiraz dahî abestir çünkü makineyi idare için dahi az çok ameleye ihtiyaç vardır. Makinenin yapacağı işler münasebetiyle açıkta kalan amele makinenin yapamayacağı işleri yaparlar.